Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về việc dán nhãn năng lượng cho các loại vật liệu xây dựng thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Đây được xem là một bước tiến quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các công trình, đồng thời thúc đẩy ngành xây dựng phát triển theo hướng xanh, bền vững và thân thiện với môi trường.
Hoàn thiện hành lang pháp lý về sử dụng năng lượng hiệu quả
Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, cùng Nghị định số 30/2026/NĐ-CP ngày 21/1/2026 của Chính phủ hướng dẫn thi hành luật.
Bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, dự thảo còn góp phần thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế xanh, giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) mà Việt Nam đã cam kết.
Trong bối cảnh các công trình xây dựng hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng mức tiêu thụ năng lượng quốc gia, việc kiểm soát hiệu quả năng lượng ngay từ khâu lựa chọn vật liệu được đánh giá là giải pháp mang tính lâu dài, giúp giảm chi phí vận hành và hạn chế tác động đến môi trường.
Lần đầu xây dựng danh mục vật liệu phải dán nhãn năng lượng
Hiện nay, Việt Nam chưa có quy định thống nhất về danh mục vật liệu xây dựng bắt buộc phải dán nhãn năng lượng. Điều này khiến việc đánh giá và so sánh hiệu quả sử dụng năng lượng giữa các sản phẩm trên thị trường còn thiếu cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn chung.
Để khắc phục tình trạng này, dự thảo Thông tư đề xuất quy định cụ thể các nhóm vật liệu xây dựng phải thực hiện dán nhãn năng lượng. Việc lựa chọn nhóm sản phẩm sẽ dựa trên nhiều tiêu chí như:
- Mức độ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng năng lượng của công trình.
- Khả năng thử nghiệm và đánh giá các chỉ tiêu kỹ thuật.
- Điều kiện thực tế của doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu.
- Tính khả thi trong quá trình triển khai.
Đồng thời, Bộ Xây dựng cũng đề xuất lộ trình áp dụng theo từng nhóm sản phẩm nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, đầu tư công nghệ và thích ứng với các quy định mới.
Công khai các chỉ số năng lượng của vật liệu
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là yêu cầu doanh nghiệp phải công bố các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng năng lượng của vật liệu xây dựng.
Tùy từng loại sản phẩm, các thông số có thể bao gồm:
- Hệ số dẫn nhiệt.
- Hệ số truyền nhiệt.
- Hệ số thu nhiệt mặt trời.
- Chỉ số phản xạ bức xạ mặt trời.
- Các thông số kỹ thuật khác theo tiêu chuẩn tương ứng.
Các chỉ tiêu này sẽ được xác định thông qua phương pháp thử nghiệm thống nhất, tạo cơ sở minh bạch để người tiêu dùng, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn có thể dễ dàng so sánh giữa các sản phẩm cùng loại.
Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm khuyến khích phát triển các vật liệu có khả năng cách nhiệt tốt, giảm nhu cầu sử dụng điều hòa không khí và tiết kiệm điện năng trong suốt vòng đời công trình.
Doanh nghiệp tự công bố, Nhà nước thực hiện hậu kiểm
Thay vì áp dụng cơ chế cấp phép trước, dự thảo Thông tư lựa chọn phương thức tự công bố kết quả dán nhãn năng lượng.
Theo đó, doanh nghiệp sẽ thực hiện công bố dựa trên kết quả thử nghiệm của các tổ chức đủ điều kiện theo quy định và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của hồ sơ, kết quả thử nghiệm cũng như các thông tin đã công bố.
Cơ quan quản lý nhà nước sẽ thực hiện hậu kiểm thông qua:
- Kiểm tra định kỳ.
- Kiểm tra đột xuất.
- Lấy mẫu kiểm nghiệm khi cần thiết.
Cách tiếp cận này được kỳ vọng vừa giảm bớt thủ tục hành chính, vừa nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời vẫn đảm bảo hiệu quả quản lý thông qua cơ chế giám sát sau công bố.
Ứng dụng công nghệ số trong quản lý
Dự thảo cũng bổ sung quy định về việc công khai thông tin nhãn năng lượng thông qua mã QR hoặc hệ thống tra cứu điện tử.
Người tiêu dùng chỉ cần quét mã để truy cập các thông tin về hiệu quả năng lượng, thông số kỹ thuật, đơn vị sản xuất và kết quả công bố của sản phẩm.
Song song với đó, Bộ Xây dựng và các Sở Xây dựng sẽ thực hiện đăng tải dữ liệu trên cổng thông tin điện tử, giúp tăng tính minh bạch và hỗ trợ công tác quản lý, giám sát trên phạm vi toàn quốc.
Tác động tích cực đối với doanh nghiệp và thị trường
Nếu được ban hành, Thông tư sẽ tạo ra hành lang pháp lý đầy đủ cho việc dán nhãn năng lượng đối với vật liệu xây dựng tại Việt Nam.
Đối với doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu, cơ chế tự công bố kết hợp hậu kiểm sẽ góp phần giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí tuân thủ, đồng thời tạo động lực đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Về phía cơ quan quản lý, việc có hệ thống tiêu chuẩn thống nhất sẽ giúp tăng hiệu quả kiểm tra, giám sát và ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu sản phẩm.
Đối với người tiêu dùng, chủ đầu tư và các đơn vị thiết kế, thông tin minh bạch về hiệu quả năng lượng sẽ trở thành cơ sở quan trọng để lựa chọn vật liệu phù hợp, từ đó góp phần giảm chi phí điện năng trong quá trình vận hành công trình và nâng cao chất lượng không gian sống.
Động lực thúc đẩy thị trường vật liệu xây dựng xanh
Các chuyên gia đánh giá, việc dán nhãn năng lượng không chỉ là yêu cầu về quản lý nhà nước mà còn là xu hướng tất yếu của ngành xây dựng trong giai đoạn chuyển đổi xanh.
Trong tương lai, khi các tiêu chuẩn về công trình xanh, công trình tiết kiệm năng lượng và phát thải thấp ngày càng được siết chặt, những doanh nghiệp sở hữu các sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao sẽ có nhiều lợi thế hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như xuất khẩu.
Đồng thời, việc minh bạch hóa thông tin về hiệu quả năng lượng cũng góp phần hình thành thói quen tiêu dùng bền vững, khuyến khích thị trường ưu tiên các vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của ngành xây dựng Việt Nam.
